Kniaź Patiomkin. Muzyka na małą orkiestrę do V aktu dramatu Tadeusza Micińskiego op. 51 (1925)

Kniaź Patiomkin op. 51 powstała na początku 1925 roku na zamówienie Leona Schillera, który reżyserował sztukę na scenie Teatru im. Bogusławskiego w Warszawie. Poetycko-filozoficzny dramat Micińskiego wiąże się z wydarzeniem historycznym — buntem załogi pancernika Kniaź Potiomkin w roku 1905, ale ujęty jest w konwencji dalekiej od realizmu i niełatwej dla tradycyjnego odbiorcy. Szymanowski skomponował utwór niedługi (138 taktów) na małą orkiestrę, ze śpiewem na końcu, w prostej i przejrzystej fakturze, ale przeniknięty tajemniczą fantazją, zgodną z nastrojem aktu (wizje chorego lejtnanta Szmidta, przywołujące m. in. postać 7-letniego Dalajlamy). W melodyce panuje motywika modalna, nie wyłączając podhalańskiej (początkowa fraza fletu przypomina Sabałową) i pentatonicznej, a także „egzotyczno-archaicznej” — zwłaszcza na końcu, gdy wchodzi śpiew kapłanów (tenory i basy) i Dalajlamy (alt solo) na słowach „Om mani padme hum” i „Sarwa mangalam”. Premiera spektaklu 6 III 1925 nie przyniosła sukcesu i po paru przedstawieniach Schiller zrezygnował z udziału zespołu muzycznego (pod dyr. Teodora Zalewskiego), gdyż wpływy z biletów nie starczały na opłacanie go. Szymanowski skarżył się w liście do Zofii Kochańskiej (20 III): „Napisałem muzyczkę do dramatu Micińskiego, ale na tym wyszedłem naprawdę jak Zabłocki na mydle, bo dotychczas grosza z tego teatru nie widziałem.”