Wariacje b-moll op. 3 (1901-1903)

Cykl dwunastu wariacji na temat własny skomponowany został w latach 1901-1903, w okresie studiów u Zygmunta Noskowskiego w Warszawie. Kompozycja ta utrzymana jest w stylu późnoromantycznym, nawiązującym do tradycji dziewiętnastowiecznych mistrzów muzyki fortepianowej, w tym przede wszystkim Roberta Schumanna i Ferenca Liszta. Większość wariacji ma charakter wybitnie wirtuozowski, emanuje blaskiem wielkiej pianistyki, co świadczy o doskonałym wyczuciu przez młodego Szymanowskiego możliwości technicznych i brzmieniowych fortepianu.
Bogata harmonia, silnie nasycona chromatyką wskazuje, że kompozytor stoi już na krawędzi systemu tonalnego dur-moll i jest tylko o krok od stworzenia własnego, nowego języka muzycznego. W aspekcie formy Wariacje b-moll respektują tradycyjny model gatunku. Śpiewny, przepojony nostalgicznym wyrazem temat ma budowę okresową; po nim następuje cykl symetrycznych i zróżnicowanych pod względem faktury wariacji aż po wyraźną kulminację w wariacji finałowej, rozszerzonej o popisową kodę. Najbardziej oryginalna jest wariacja III (Andantino quasi tempo di mazurka), która przynosi stylizację polskiego tańca ludowego, stanowiąc tym samym niejako zapowiedź znacznie późniejszych Mazurków op. 50.
Na tle młodzieńczej twórczości Szymanowskiego Wariacje b-moll jawią się jako kompozycja „szkolna”, w dużej mierze konwencjonalna, naznaczona z jednej strony wskazówkami profesora, z drugiej zaś dylematami studenta, zmagającego się z problemami technicznymi w opanowaniu warsztatu tradycyjnej formy cyklicznej i przyswajającego w tym celu wzorce mistrzów z przeszłości. Pod względem świeżości inwencji i bezpośredniości ekspresji ustępują one wcześniejszym opusom, tj. powstałym w Tymoszówce preludiom i etiudom fortepianowym.