Dwanaście etiud op. 33 (1916)

Drugi cykl etiud fortepianowych Szymanowskiego pochodzi z tego samego okresu, co Metopy i Maski. Powstał on wiosną 1916 roku w Tymoszówce i dedykowany był pianiście francuskiemu Alfredowi Cortot, którego kompozytor poznał dwa lata wcześniej w Londynie.
Etiudy – 12 małych utworów fortepianowych tworzących jedną całość, technicznie interesujące, trudne” – jak określił swoje nowe dzieło Szymanowski w liście do wydawcy (Universal Edition) – nie są jednak zbiorem ćwiczeń dla pianisty; stanowią one spójny cykl miniatur o niekwestionowanych walorach artystycznych, w którym mamy do czynienia z jednej strony z podsumowaniem dotychczasowej drogi twórczej kompozytora, z drugiej natomiast z nawiązaniem do tradycji gatunku etiudy romantycznej i współczesnej, tj. przede wszystkim do wzorów Chopina, Skriabina i Debussy’ego.
Poszczególne utwory uszeregowane są na zasadzie silnego kontrastu nastroju, a co za tym idzie – tempa, faktury i kolorystyki brzmienia. Każda z etiud zawiera „opracowanie” odrębnej, figuracyjnej bądź akordowej formuły techniczno-pianistycznej; z reguły jest nią jeden motyw poddany daleko idącym przekształceniom. O jedności dzieła jako formy cyklicznej świadczy natomiast – wyrażone w partyturze terminem attacca – życzenie wykonania kolejnych ogniw cyklu bez przerw, a także atonalny język harmoniczny niemal wszystkich miniatur (z wyjątkiem etiudy nr 5, nie mają one znaków przykluczowych). Ponadto, cechą charakterystyczną większości etiud jest swoista bitonalność wynikająca z dwojakiego zapisu partii prawej i lewej ręki – odpowiednio na białych lub czarnych klawiszach fortepianu (np. akordy i figracje przywołujące tonacje Ges-dur i C-dur w etiudzie nr 1). Technikę tę po raz pierwszy zastosował Ravel w Jeux d’eau (1901), nieco później też Bartók oraz Strawiński, lecz u Szymanowskiego stała się ona swego rodzaju zasadą przekraczania rubikonu tonalności dur-moll (jej przejawy dostrzec można również w Metopach i Maskach).
Etiudy op. 33 to cykl stawiający przed pianistą – podobnie jak pozostałe utwory fortepianowe Szymanowskiego ze środkowego okresu twórczości – ogromne wymagania, tak w zakresie techniki gry na instrumencie, jak też interpretacji. Ich pierwszym wykonawcą był Aleksander (Sasza) Dubiański (wówczas uczeń Feliksa Blumenfelda w konserwatorium petersburskim), któremu Szymanowski poświęcił pierwszą część Masek.